Lublin, kościół p.w. św. Stanisława, dominikanów

Jednym z ważniejszych zabytków Lublina jest kościół św. Stanisława, którego charakterystyczny późnorenesansowy szczyt fasady zamyka skośnie perspektywę ulicy Dominikańskiej. Przybycie dominikanów do Lublina związane było z misją św. Jacka Odrowąża na Ruś. Około połowy XIII w. powstał tu drewniany kościół i niewielki klasztor. Po 1342 r. nastąpiła fundacja murowanego gotyckiego kościoła, który bez większych zmian przetrwał do pożaru w 1575 r. W wyniku pożaru zawaleniu uległy sklepienia i doszczętnie wypaliło się wyposażenie świątyni. W czasie odbudowy kościoła nadano mu renesansowy charakter. Ostateczny kształt kościół uzyskał w XVII w. kiedy to trójnawowy korpus i prezbiterium otoczone zostały barokowymi kaplicami. Od zachodu kościół ozdobiony jest  późnorenesansowym szczytem, podzielonym gęsto gzymsami i pilastrami oraz ujętym sterczynami. Fasadę zachodnią flankują też dwie niskie czworoboczne wieże. Prezbiterium i korpus nakrywają strome dachy dwuspadowe. Wnętrze kościoła nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami. Ściany wewnątrz rozczłonkowane są pilastrami i obwiedzione wydatnym gzymsem. Boczne elewacje od pn., wsch. i pd. obwiedzione są kaplicami, wśród których wyróżniają sie kopułowe kaplice Firlejów (św. Krzyża) i Tyszkiewiczów. Kaplica Firlejów została wzniesiona przy południowej ścianie prezbiterium w latach 1615-22. Jej wnętrze ozdobione jest podziałami i sztukateriami wykonanymi przez Jana Wolfa w 1630 r., uważanymi za najlepsze dzieło tego artysty. Ściany rozczłonkowane są parami pilastrów w zaokrąglonych narożach, zaś kopułę pokrywają stiukowe plakiety w sieci ornamentowanych wałków. Kaplica Tyszkiewiczów zbudowana została w 1645 r. być może przez Jana Cangerle na przedłużeniu prezbiterium, na które na całej szerokości jest otwarta. Ozdobiona jest sztukateriami wykonanymi przez Jana Chrzciciela Falconiego w latach 1655-58, m.in. sześcioma postaciami proroków oraz malowidłami Sądu Ostatecznego na eliptycznej kopule i obrazami z dziejami Drzewa Krzyża Świętego. W wystroju kościoła zwracają uwagę rokokowe ołtarze i ambona, wykonane około 1760 r. oraz zespół około 20 obrazów z XVII w., wśród nich przypisywane Tomaszowi Dolabelli, przedstawiające dzieje zakonu dominikanów z lat 1682-83 oraz historię lubelskiej relikwii św. Krzyża z 2. poł. XVII w. W kaplicy Firlejów znajduje się też renesansowy pomnik nagrobny Mikołaja (zm. 1526) i Piotra Firlejów ( zm. 1553) z około 1560 r. Warto wiedzieć, że w kościele tym od XV w. przechowywana była cenna relikwia Drzewa Krzyża Świętego która w 1991 r. została skradziona i dotąd nie udało się jej odnaleźć.

Tekst umieszczony 08.01.2010

LITERATURA

• Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985

• Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980

• Turski S., Lublin. Najciekawsze zabytki i miejsca, Lublin br.

• Strona internetowa: http://www.lublin.dominikanie.pl/